5-BO‘LIM. BOLALIK DAVRINING KO‘P UCHRAYDIGAN YUQUMLI KASALLIKLARI

BMED pediatriya darsligi. Klinik ta’lim uchun kengaytirilgan material. Davolashdagi doza va rejimlar SSV amaldagi protokollari bilan alohida tekshiriladi.

1. Toshmali yuqumli kasalliklar

Ekzantema — teridagi toshma; enantema — shilliq qavatdagi toshma. Makula teridan ko‘tarilmaydi, papula ko‘tarilgan zich element, vezikula suyuqlikli pufakcha, pustula yiringli element, petexiya va purpura esa bosganda oqarib ketmaydigan qon quyilishidir. Toshmaning morfologiyasi bilan birga isitma bilan vaqt munosabati, tarqalish tartibi, emlash anamnezi, epidemiologik aloqa va bolaning umumiy ahvoli baholanadi. Isitma bilan tez tarqaluvchi purpura, hush buzilishi, sianoz, shok yoki tutqanoq shoshilinch tibbiy yordamni talab qiladi.

Qizilcha (Rubella)

Rubella virus — qobiqli RNK virusi; respirator yo‘l orqali yuqadi. Inkubatsiya 12–23 kun, odatda 14–17 kun. Virus nafas yo‘llari va limfoid to‘qimalarda ko‘payib, viremiya chaqiradi. Ensa, quloq orqasi va orqa bo‘yin limfa tugunlarining kattalashishi toshmadan oldin boshlanib uzoq saqlanishi mumkin. Yuzdan boshlanadigan mayda pushti makulopapulyar toshma gavda va oyoq-qo‘llarga tez tarqalib, ko‘pincha uch kunda yo‘qoladi. Yumshoq tanglaydagi Forsxaymer dog‘lari kuzatilishi mumkin, ammo spetsifik emas. Bolalarda kasallik odatda yengil, kam hollarda trombotsitopeniya va ensefalit; artrit ko‘proq o‘smir va kattalarda uchraydi. Homiladorlikning erta davridagi infeksiya tug‘ma qizilcha sindromiga sabab bo‘lishi mumkin: neyrosensor karlik, katarakta, ochiq arterial yo‘l, mikrotsefaliya va «blueberry muffin» toshmalari. Tashxis epidemiologik ma’lumot, PCR va serologiya bilan qo‘llab-quvvatlanadi; faqat klinik ko‘rik bilan ishonchli tasdiqlanmaydi. Maxsus antiviral davo yo‘q. MMR emlash profilaktikaning asosi; toshmadan keyin odatda 7 kun izolyatsiya qilinadi.

Suvchechak (Varicella) va herpes zoster

Varicella-zoster virusi (HHV-3) ikki zanjirli DNK virusi. Inkubatsiya 10–21 kun. Respirator yo‘l va pufakcha suyuqligi bilan yuqadi. Dastlab gavda, yuz va sochli boshda qichishuvchi makula → papula → vezikula → qasmoq elementlari paydo bo‘ladi. Bir vaqtda turli rivojlanish bosqichidagi elementlar mavjudligi polimorfizm deyiladi. Har bir pufakcha albatta pustulaga aylanmaydi; kindiksimon botiqlik majburiy belgi emas. Yuqumlilik toshmadan 1–2 kun oldin boshlanib, barcha pufakchalar qasmoq bog‘laguncha davom etadi. Asoratlar: ikkilamchi streptokokk/stafilokokk teri infeksiyasi, serebellar ataksiya, ensefalit, pnevmoniya va suvsizlanish. Sog‘lom kichik yoshli bolalarda asosan simptomatik davo; yuqori xavfli yoki og‘ir holatda asiklovir ko‘rib chiqiladi, disseminatsiyalangan infeksiyada vena ichiga beriladi. Aspirin Reye sindromi xavfi sabab berilmaydi; ibuprofen ham ehtiyotkorlik bilan baholanadi. Virus gangliyalarda latent saqlanib, qayta faollashganda dermatom bo‘ylab bir tomonlama og‘riqli vezikulalar — herpes zoster rivojlanadi. Ko‘z atrofidagi zoster shoshilinch oftalmologik baholashni talab qiladi.

Qizamiq (Rubeola)

Morbillivirus, Paramyxoviridae oilasidagi RNK virusi; juda yuqumli aerozol infeksiyasi. Inkubatsiya ko‘pincha 7–14 kun, toshmagacha odatda 14 kun. Prodrom: yuqori isitma, yo‘tal, rinit, kon’yunktivit va fotofobiya. Lunj shilliq qavatidagi Koplik dog‘lari toshmadan 1–2 kun oldin paydo bo‘lishi mumkin. Makulopapulyar, qo‘shilishga moyil toshma soch chegarasi va yuzdan boshlanib gavda va oyoqlarga pastga tarqaladi. So‘nishda pigmentatsiya va mayda qipiqlanish qolishi mumkin. Virus immun xotirani susaytirib boshqa infeksiyalarga moyillikni oshiradi. Asoratlar: otit, pnevmoniya (o‘limning asosiy sabablaridan), laringotraxeit, diareya, ensefalit va yillar o‘tib SSPE. Qizamiq appenditsit chaqiradigan yagona toshmali kasallik emas. Tashxis PCR va IgM bilan tasdiqlanadi; juda erta manfiy IgM infeksiyani inkor etmaydi. Maxsus standart antiviral davo yo‘q. JSST bolalarga A vitaminini ikki kun tavsiya etadi: 6 oygacha 50 000 XB, 6–11 oy 100 000 XB, 12 oydan katta 200 000 XB har kuni bir martadan ikki kun; toksiklik xavfi sabab shifokor nazorati zarur. Toshma boshlanganidan keyin odatda 4 kun havo orqali yuqish izolyatsiyasi; immuniteti susayganlarda uzoqroq. MMR emlash, kontaktlarda ko‘rsatmaga ko‘ra 72 soat ichida vaksina yoki 6 kun ichida immunoglobulin.

Skarlatina

Streptococcus pyogenes ning pirogen ekzotoksin ishlab chiqaruvchi shtammlari sabab bo‘ladi. To‘satdan isitma, tomoq og‘rig‘i, tonzillit, bosh va ba’zan qorin og‘rig‘i boshlanadi. 12–48 soat ichida mayda nuqtali, qumqog‘ozsimon toshma paydo bo‘ladi. Pastia chiziqlari teri burmalarida, og‘iz atrofida oqarish va avval oq, keyin qizil qulupnay tili xarakterli. So‘nishda kaft va barmoqlarda qipiqlanish bo‘ladi. Kawasaki kasalligi, qizamiq, dori reaksiyasi va toksik shokdan farqlanadi. Streptokokk ekspress-testi yoki halqum ekmasi bilan tashxis qo‘llab-quvvatlanadi. Penitsillin V yoki amoksitsillin odatda 10 kun birinchi tanlov; allergiyada muqobil preparat tanlashda rezistentlik hisobga olinadi. Samarali antibiotik boshlanganidan kamida 12–24 soat va isitma yo‘qligidan keyin jamoaga qaytish mahalliy tartibga ko‘ra baholanadi.

Rozeola infantum

Ko‘pincha HHV-6B, kamroq HHV-7. Odatda 6 oylikdan 2 yoshgacha. Birdan 39–40°C isitma 3–5 kun davom etadi; harorat tushishi bilan gavdadan boshlanadigan pushti makulopapulyar toshma chiqadi va 1–2 kunda so‘nadi. Yuqori isitma febril tutqanoqqa sabab bo‘lishi mumkin. Davo simptomatik, ammo uzoq isitmada siydik yo‘llari infeksiyasi va boshqa jiddiy sabablar istisno qilinadi.

Infeksion eritema (Beshinchi kasallik)

Parvovirus B19 eritroid progenitor hujayralarni zararlab eritropoezni vaqtincha susaytiradi. Yengil prodromdan so‘ng yonoqda «tarsaki yegan yuz», keyin gavda va oyoqlarda dantelsimon/to‘rsimon toshma paydo bo‘ladi. Issiq, quyosh yoki zo‘riqishda toshma qayta yorqinlashishi mumkin. Immuniteti normal bolada toshma bosqichida yuqumlilik odatda kamaygan, ammo aplastik kriz yoki surunkali infeksiyada virus ajralishi davom etishi mumkin. Gemolitik anemiyada aplastik kriz, immunosupressiyada surunkali anemiya, homilada og‘ir anemiya va gidrops xavfi bor. Odatda simptomatik davolanadi; xavf guruhida IgM/IgG va PCR, zarur bo‘lsa gematologik yordam.

Toshmalarni farqlash jadvali

2. Parotit va ko‘kyo‘tal

Epidemik parotit (tepki)

Paramyxoviridae oilasidagi RNK virusi; inkubatsiya odatda 16–18 kun (12–25 kun). Nafas yo‘llarida ko‘payib viremiya orqali so‘lak bezlari, jinsiy bezlar, pankreas va markaziy asab tizimiga tarqaladi. Bir yoki ikki tomonlama parotisning og‘riqli shishi, jag‘ burchagi konturining yo‘qolishi, nordon ovqatda og‘riq kuchayishi xos. Stenon yo‘li og‘zida qizarish kuzatilishi mumkin. Qon amilazasi oshishi mumkin, ammo spetsifik emas. Asoratlar: aseptik meningit, balog‘atdan keyingi o‘smirlarda orxit (odatda bepushtlikka olib kelmaydi), ooforit, pankreatit, kam hollarda doimiy neyrosensor eshitish buzilishi. Diagnostika lunj ichki yuzasidan PCR, serologiya va epidemiologik anamnezga asoslanadi; emlanganlarda IgM manfiy bo‘lishi mumkin. Maxsus antiviral davo yo‘q; og‘riqni kamaytirish, suyuqlik va dam olish. Bez shishi boshlanganidan keyin odatda 5 kun izolyatsiya; MMR emlash.

Ko‘kyo‘tal (Bordetella pertussis)

Gram-manfiy kokkobatsilla respirator kiprikli epiteliyga yopishib, pertussis toksini, adenilatsiklaza toksini va traxeal sitotoksin ishlab chiqaradi. Kiprikli epiteliy zararlanishi sekret to‘planishi va xurujli yo‘talga olib keladi. Inkubatsiya odatda 5–10 kun, 21 kungacha.

Kataral davr (1–2 hafta): rinit, yengil yo‘tal, isitma yo‘q yoki past; yuqumlilik yuqori. Paroksizmal davr (haftalar): ketma-ket yo‘tal zarbalari, chuqur shovqinli nafas — reprise, yo‘taldan keyin qusish, sianoz. Go‘dakda reprise bo‘lmasligi, o‘rniga apnoe, bradikardiya va sianoz bo‘lishi mumkin. Tuzalish davrida yo‘tal haftalar yoki oylar davomida sekin kamayadi.

PCR nazofaringeal materialdan, erta bosqichda ekma; leykotsitoz va mutlaq limfotsitoz ayniqsa emlanmagan go‘daklarda bo‘lishi mumkin. Asoratlar: apnoe, pnevmoniya, tutqanoq, gipoksik ensefalopatiya, o‘pka gipertenziyasi, og‘ir leykotsitoz va oziqlana olmaslik. Birinchi tanlov makrolidlardan azitromitsin; muqobil klaritromitsin yoki eritromitsin. Ko-trimoksazol ayrim yosh guruhlarida muqobil, 2 oylikkacha qo‘llanmaydi. Erta antibiotik simptomga, kech antibiotik asosan yuqumlilikka ta’sir qiladi. Samarali antibiotikning 5 kuni tugaguncha izolyatsiya; davolanmasa odatda yo‘tal boshlanganidan 21 kun. Emlash, homiladorlikda Tdap va ko‘rsatma bo‘yicha kontakt profilaktikasi.

3. Adenovirus, enteroviruslar va Epshteyn–Barr virusi

Adenovirus

Qobiqsiz ikki zanjirli DNK virusi; respirator, fekal-oral va kontakt yo‘l bilan yuqadi. Nafas yo‘llari epiteliyida sitoliz va yallig‘lanish chaqiradi. Klinik shakllari: uzoq isitma bilan faringit, rinit, pnevmoniya; faringokon’yunktival isitma (isitma, faringit, follikulyar kon’yunktivit, quloq oldi limfadenopatiyasi); epidemik keratokon’yunktivit; gemorragik sistit; 40/41 turlar bilan gastroenterit. Plevral suyuqlik majburiy belgi emas. PCR og‘ir holatda yordam beradi, ammo uzoq virus ajralishi tufayli musbat natija har doim ayni kasallik sababini isbotlamaydi. Ko‘pchilik holatda simptomatik davo, bakterial qo‘shimcha infeksiyasiz antibiotik kerak emas.

Enteroviruslar

Picornaviridae oilasining qobiqsiz RNK viruslari; yoz-kuzda ko‘proq, fekal-oral va respirator yo‘l bilan yuqadi. Qo‘l-oyoq-og‘iz kasalligi: Coxsackie A16, A6, EV-A71; og‘izda og‘riqli vezikula/eroziya, kaft, tovon va ba’zan dumbada toshma; suvsizlanish xavfi. Gerpangina: yuqori isitma, yumshoq tanglay, tilcha va orqa orofaringeal sohada vezikula va yarachalar. Bornxolm kasalligi (plevrodiniya): ko‘pincha Coxsackie B, ko‘krak/qorin devori mushaklarida xurujli og‘riq; pnevmoniya va miokarditdan farqlash zarur. Enteroviruslar aseptik meningitning muhim sabablaridan; ayrim turlar miokardit, perikardit va yangi tug‘ilganlarda disseminatsiyalangan og‘ir infeksiya chaqirishi mumkin. Miokarditda taxikardiya, hansirash, ko‘krak og‘rig‘i, aritmiya; EKG, troponin va ECHO talab qilinishi mumkin. Asoratsiz shakllar simptomatik; og‘ir nevrologik yoki yurak zararlanishi statsionarda davolanadi.

Epshteyn–Barr virusi va infeksion mononuklyoz

EBV (HHV-4) ikki zanjirli DNK virusi; tupurik bilan yuqadi, B-limfotsitlarda latent saqlanadi. Infeksiyalangan B-hujayralarga qarshi T-limfotsitlar javobi qon surtmasidagi reaktiv atipik mononuklear — Downey hujayralarini yuzaga keltiradi. Klinik triada: isitma, eksudatli faringotonzillit va ayniqsa orqa bo‘yin limfadenopatiyasi. Holsizlik, tanglay petexiyalari, gepatosplenomegaliya va ba’zan qovoq shishi kuzatiladi. Aminopenitsillin fonida makulopapulyar toshma chiqishi mumkin, lekin 90–100% degan eski raqam universal emas; bu har doim haqiqiy allergiya emas, ba’zan kechikkan gipersensitivlik ham bo‘ladi. Laboratoriya: limfotsitoz, atipik limfotsitlar, VCA IgM o‘tkir davrda, VCA IgG keyinchalik saqlanadi, EBNA IgG kechroq paydo bo‘ladi. Heterofil antitana testi kichik bolalarda kamroq sezgir. Asoratlar: nafas yo‘li obstruksiyasi, taloq yorilishi, gemolitik anemiya, trombotsitopeniya, gepatit, nevrologik zararlanish. Odatda simptomatik davo; steroid faqat ayrim og‘ir asoratlarda. Sportdan kamida 3 hafta cheklash va kontakt sportga qaytishni individual baholash muhim.

4. Bolalarda o‘ziga xos bakterial infeksiyalar

Brutselloz

Brucella melitensis, B. abortus va boshqa turlar chaqiradigan zoonoz; pasterizatsiya qilinmagan sut/pishloq, kasal hayvon biologik suyuqligi va aerozollar orqali yuqadi. Bakteriya makrofaglar ichida saqlanib, retikuloendotelial tizimga tarqaladi. To‘lqinsimon isitma, kechasi terlash, holsizlik, artralgiyalar, artrit, sakroileit, gepatosplenomegaliya xos. Og‘ir o‘choqlar: osteomiyelit, neyrobrutselloz, endokardit. Qon ekmasi, serologiya va ayrim hollarda PCR bilan tashxis qo‘yiladi. Rayt testi 1:160 titri barcha epidemiologik vaziyatlarda avtomatik tasdiq emas; klinika va dinamik titr bilan baholanadi. Kombinatsiyalangan davolash: 8 yoshgacha ko-trimoksazol + rifampitsin; 8 yoshdan katta doksisiklin + rifampitsin ko‘p qo‘llanadigan sxemalar, odatda kamida 6 hafta; murakkab shakllarda mutaxassis uzoqroq rejim tanlaydi. Pasterizatsiya va veterinariya nazorati muhim.

Tulyaremiya

Francisella tularensis — yuqori infeksion gram-manfiy bakteriya; kana, quyon/kemiruvchi, iflos suv va aerozol orqali yuqadi. Yara-bez shakli: kirish joyida papula/yara, og‘riqli regional limfadenit va ba’zan bubon; bez, ko‘z-bez, orofaringeal, o‘pka va tifoid shakllari ham bor. Epidemiologik anamnez, serologiya va PCR tashxisda yordam beradi. Laboratoriya xodimlari uchun yuqori xavf sabab shubha oldindan bildiriladi. Og‘ir holatda gentamitsin yoki streptomitsin; yengil shakllarda mutaxassis qaroriga ko‘ra siprofloksatsin/doksisiklin. Davolash davomiyligi shakl va preparatga bog‘liq; aminoglikozidlarda buyrak va eshitish nazorati.

Difteriya

Toksin ishlab chiqaruvchi Corynebacterium diphtheriae (va ayrim korinebakteriyalar) sabab bo‘ladi. Toksin EF-2 ni inaktivatsiya qilib hujayrada oqsil sintezini to‘xtatadi. Halqumda zich kulrang-oq psevdomembrana, uni ajratishga uringanda qonash, bo‘yin yumshoq to‘qimalar shishi — «buqa bo‘yni», stridor va nafas yo‘li torayishi. Toksik miokardit (blokada, aritmiya, yurak yetishmovchiligi), tanglay va periferik nerv falajlari xavfli. Klinik shubhada laborator tasdiqni kutmasdan antitoksin va antibiotik boshlanadi; antitoksin faqat erkin toksinni neytrallaydi. Eritromitsin yoki penitsillin guruhi, nafas yo‘llarini himoya qilish, yurak monitoringi va izolyatsiya. Psevdomembranani majburan ko‘chirish mumkin emas. Antitoksin gipersensitivlik xavfi bo‘lgan maxsus muolaja. Profilaktika — difteriya anatoksinli emlash va kontaktlar nazorati.

5. Bolalar sil kasalligi

Mycobacterium tuberculosis kompleksi havo aerozollari bilan yuqadi. Mikobakteriyalar alveolyar makrofaglarda saqlanib, granulomatoz yallig‘lanish va kazeoz nekroz hosil qiladi. Infeksiya nazorat qilinsa latent holat, nazorat yetishmasa faol sil rivojlanadi. Kichik bolalarda miliar sil va sil meningiti xavfi yuqori. Birlamchi sil kompleksi uch komponentdan iborat: Gon o‘chog‘i, limfangit va regional hilus/mediastinal limfadenit. Bolalarda limfa tugunlari bronxni siqib atelektaz yoki obstruksiya chaqirishi mumkin.

Klinikasi: uzoq yo‘tal, vazn ortmasligi, ishtaha pasayishi, davomli isitma, kechasi terlash va holsizlik. O‘pkadan tashqari shakllar: bo‘yin sil limfadeniti; skrofuloderma — limfa tuguni yoki chuqur o‘choqdan teriga tarqalgan teri sili; Pott kasalligi — umurtqa destruksiyasi, kifoz va orqa miya siqilishi; miliar sil; sil meningiti; osteoartikulyar va abdominal sil.

Tashxis: kontakt anamnezi, o‘sish grafigi, rentgen, tezkor molekulyar test, ekma, Mantu/IGRA; kichik bolada induksiyalangan balg‘am, oshqozon aspirati yoki tegishli sharoitda najas namunasi. Mantu 48–72 soatda qizarish emas, ko‘ndalang infiltrat bilan baholanadi. Test dozalari tizimga bog‘liq: ayrim joylarda 2 TE PPD RT23, boshqalarda 5 TU PPD. AQSh CDC mezonlari misol: ≥5 mm — OIV/yaqin kontakt/og‘ir immunosupressiya; ≥10 mm — 5 yoshgacha yoki boshqa xavf guruhlari; ≥15 mm — xavf omilisiz. Bu O‘zbekiston milliy mezoni emas. Musbat test faol silni mustaqil tasdiqlamaydi, manfiy test ham silni to‘liq istisno qilmaydi.

Dori sezgir silning asosiy preparatlari: izoniazid (gepatotoksiklik, neyropatiya; xavf guruhida B6), rifampitsin (jigar, dori o‘zaro ta’siri, tana suyuqliklarining to‘q sariq rangi), pirazinamid (jigar, giperurikemiya), etambutol (ko‘rish nervi toksikligi). Streptomitsin ototoksik va nefrotoksik, hozir barcha bolalar uchun standart boshlang‘ich preparat emas. Rejim kasallik og‘irligi va sezgirlikka bog‘liq: ayrim og‘ir bo‘lmagan shakllarda 4 oy, boshqalarda 6 oy yoki uzoqroq; rezistent sil alohida rejim talab qiladi. Sil meningitida kombinatsiyalangan silga qarshi davo va ko‘rsatmaga ko‘ra kortikosteroidlar. BCG og‘ir bolalar sili, xususan miliar sil va sil meningiti xavfini kamaytiradi. Kontaktlarni tekshirish va faol sil istisno qilingach profilaktik davolash muhim.

6. Bolalarda o‘tkir meningitlar

Meningit — miya yumshoq pardalari va subaraxnoidal bo‘shliq yallig‘lanishi. Bakterial, virusli, sil, zamburug‘li va boshqa sababli bo‘ladi. Bakterial meningit shoshilinch davolash talab qiladi. Yangi tug‘ilganlarda B guruhi streptokokki, E. coli va boshqa gram-manfiy bakteriyalar; 3 oydan katta bolalarda pnevmokokk va meningokokk muhim, Hib emlanmaganlarda Haemophilus influenzae b. Listeria neonatal davrda mumkin, ammo hududiy chastota farqlanadi.

Bakteriya qon–miya to‘sig‘idan o‘tib likvorda ko‘payadi; yallig‘lanish miya shishi, likvor aylanish buzilishi, intrakranial bosim oshishi va neyronal shikastlanishga olib keladi. Katta bolada isitma, bosh og‘rig‘i, ensa rigidligi, qusish, fotofobiya, hush buzilishi; chaqaloqda emmaslik, uyquchanlik, bezovtalik, gipotermiya yoki isitma, apnoe, tutqanoq, liqildoq bo‘rtishi. Kernig/Brudzinskiy belgilarining yo‘qligi meningitni inkor etmaydi.

Likvorning qiyosiy ko‘rsatkichlari

Neonatal likvorning me’yorlari kattaroq bolalarnikidan farq qiladi. Bakterial meningit boshida hujayralar oz bo‘lishi, virusli meningit boshida neytrofillar ustunligi mumkin. Oldingi antibiotik ekma natijasiga ta’sir qiladi. «O‘rgimchak to‘ri» pardasi sil meningiti uchun zamonaviy ishonchli tashxis belgisi emas.

Lyumbal punksiyadan oldin nafas, gemodinamika, koagulopatiya, tutqanoq va miya dislokatsiyasi belgilari baholanadi. Har bir bemorga KT majburiy emas; KT normal bo‘lishi intrakranial bosim xavfini mutlaq inkor etmaydi. Agar punksiya kechiksa, hayot uchun xavfli bakterial meningitda antibiotikni kechiktirmaslik kerak.

Davolash: ABC barqarorlashtirish, imkon bo‘lsa antibiotikdan oldin qon ekmasi, darhol vena ichiga yoshga mos empirik antibiotik, shok/tutqanoqni davolash, suyuqlik va elektrolit nazorati. Neonatal davrda ampitsillin va yoshga mos gram-manfiy qamrov; kattaroq bolalarda seftriakson yoki sefotaksim, rezistent pnevmokokk xavfida vankomitsin qo‘shilishi mumkin. Seftriakson neonatal davrda bilirubin va kalsiy bilan bog‘liq muhim cheklovlarga ega. Deksametazon ayrim etiologiya va yoshda birinchi antibiotik bilan birga foydali, barcha holatda avtomatik emas.

Meningokokksemiya: Neisseria meningitidis sepsis, shok, petexiya/purpura, DIC va purpura fulminans chaqirishi mumkin. Toshma dastlab bo‘lmasligi mumkin; tez yomonlashayotgan bolada toshmani kutish xavfli. Uoterxaus–Frideriksen sindromi og‘ir meningokokksemiyada ikki tomonlama adrenal qon quyilishi va adrenal yetishmovchilik bilan bog‘liq, ammo barcha shoklarda kuzatilmaydi. Yaqin uy kontaktlari, sekret bilan bevosita aloqadagilar va epidemiologik mezonga mos bog‘cha kontaktlariga rifampitsin, seftriakson yoki siprofloksatsin bilan profilaktika ko‘rib chiqiladi; barcha sinf yoki bog‘chaga avtomatik berilmaydi. Asoratlar: neyrosensor eshitish buzilishi, gidrosefaliya, epilepsiya, kognitiv va fokal nevrologik nuqsonlar. Sog‘aygach audiologik va nevrologik kuzatuv zarur. Virusli meningitda ko‘pincha enterovirus, ayrim hollarda HSV/VZV; oddiy enterovirusli shakl simptomatik, HSV/VZVning ayrim og‘ir holatlari asiklovir talab qiladi.

Klinik xavfsizlik va tahririy eslatma

Ushbu bo‘lim ta’lim uchun. Antibiotik mg/kg dozalari, izolyatsiya qoidalari, vaksina kalendari, antitoksin va sil rejimlari amaldagi O‘zbekiston SSV protokollari hamda bemorning yoshi, vazni, immun holati, buyrak-jigar faoliyati va mahalliy rezistentlik asosida tasdiqlanishi kerak. Qizamiq, difteriya, meningokokksemiya, go‘dakda apnoe va meningit shoshilinch baholashni talab qiladi.