Gipertrofiya va yuklama
1. Yurak gipertrofiyasi haqida tushuncha
Yurak gipertrofiyasi — miokard mushak massasining ortishidir. Yurak uzoq vaqt davomida yuqori bosimga qarshi ishlaganda yoki odatdagidan ortiq qon hajmini haydashga majbur bo‘lganda miokard tuzilishi o‘zgaradi.
Yurakning to‘rtta kamerasi mavjud: o‘ng va chap bo‘lmachalar, o‘ng va chap qorinchalar. Har bir kamera turli gemodinamik vazifani bajaradi. Shu sababli ularga tushadigan yuklama EKGda ham turlicha aks etishi mumkin.
EKG gipertrofiyani bevosita o‘lchamaydi. U yurak elektr faolligidagi o‘zgarishlar orqali bo‘lmacha yoki qorincha anomaliyasi ehtimolini aniqlashga yordam beradi. Anatomik gipertrofiyani tasdiqlashda exokardiografiya muhim.
1-rasm. Normal 12 tarmoqli EKG (Figure 14.1 — “14.1-rasm”; “Normal 12-lead ECG” — normal 12 tarmoqli EKG). Yuqori chap qismda I, II, III standart va aVR, aVL, aVF kuchaytirilgan oyoq-qo’l tarmoqlari, o’ng tomonda V1–V6 ko’krak tarmoqlari ko’rinadi; pastki qatorda uzun II tarmoq (ritm yozuvi) berilgan. Ingliz tilidagi izohi: “The size of the normal QRS complex varies from lead to lead” — “normal QRS kompleksi o’lchami tarmoqdan tarmoqqa farq qiladi”. V1 da S chuqur, V5–V6 da R baland ekanligiga e’tibor bering.
Bosim yuklamasi
Bosim yuklamasida qorincha qonni yuqori qarshilikka qarshi haydaydi.
Masalan, arterial gipertenziyada chap qorincha aortaga qon chiqarish uchun yuqori bosim hosil qiladi. Aorta stenozi ham chap qorinchaga bosim yuklamasini oshiradi.
O‘pka gipertenziyasida esa o‘ng qorincha yuqori qarshilikka qarshi ishlaydi.
Uzoq davom etgan bosim yuklamasi ko‘pincha qorincha devorining qalinlashishiga olib keladi.
Hajm yuklamasi
Hajm yuklamasida yurak kamerasi har bir siklda odatdagidan ortiq qon hajmini qabul qiladi yoki haydaydi.
Masalan, aorta qopqog‘i yetishmovchiligida diastola vaqtida qonning bir qismi aortadan chap qorinchaga qaytadi.
Natijada chap qorincha hajm yuklamasiga uchraydi.
Hajm yuklamasida kamera kengayishi va eksentrik remodellanish rivojlanishi mumkin.
Bosim va hajm yuklamasi bir bemorda birgalikda ham mavjud bo‘lishi mumkin.
2. EKGda bo‘lmacha anomaliyalari
Bo‘lmachalar depolyarizatsiyasi P tishchani hosil qiladi.
Normal P tishcha odatda 0,12 soniyadan qisqa bo‘ladi. Uning shakli va amplitudasi bo‘lmachalardagi elektr impuls tarqalishiga bog‘liq.
O‘ng va chap bo‘lmacha elektr faolligining o‘zgarishi P tishchaning turli qismlariga ta’sir qiladi.
2.1. O‘ng bo‘lmacha anomaliyasi
O‘ng bo‘lmacha anomaliyasida II, III va aVF tarmoqlarda baland, uchli P tishcha paydo bo‘lishi mumkin.
Tarixiy adabiyotlarda bu holat P-pulmonale deb ataladi.
Kattalarda II tarmoqda P amplitudasi 2,5 mm dan yuqori bo‘lishi o‘ng bo‘lmacha anomaliyasini taxmin qilishga yordam beradi.
Sabablari:
- O‘pka gipertenziyasi.
- O‘pka arteriyasi stenozi.
- O‘ng qorincha yuklamasining ortishi.
- Ayrim tug‘ma yurak nuqsonlari.
- Ayrim surunkali o‘pka kasalliklari.
Baland P tishcha har doim anatomik o‘ng bo‘lmacha kattalashishini tasdiqlamaydi. U elektr faollikning o‘zgarishini ham aks ettirishi mumkin.
2-rasm. P pulmonale. II tarmoq yozuvi (“Lead II” — II tarmoq; “Figure 11.8 P pulmonale” — 11.8-rasm, P pulmonale). Ingliz tilidagi izohi: “Tall P waves (3.5 mm in lead II)” — “II tarmoqda baland P tishchalari (3,5 mm)”. Har bir QRS kompleksidan oldin baland, uchli P tishchalari ko’rinib turibdi.
3-rasm. O’ng bo’lmacha gipertrofiyasi (FIG. 5.1 — “5.1-rasm”; “Right atrial hypertrophy” — o’ng bo’lmacha gipertrofiyasi). Ritm yozuvida har bir QRS dan oldin baland, o’tkir uchli P tishchalari ko’rinadi — P tishchasining kengligi esa o’zgarmagan.
4-rasm. P pulmonale (P-pulmonale) — 12 tarmoqli EKGda. Rasmdagi ruscha yozuvlar: “Высота Р превышает 2,5 мм (P-pulmonale)” — “P balandligi 2,5 mm dan oshadi”; “Зубец Р больше зубца Т” — “P tishchasi T tishchasidan katta” (III tarmoqda); “Зубец Р ≤ 0,10 сек” — “P tishchasi davomiyligi 0,10 s dan oshmaydi”. Strelkalar II, III, aVF va V1–V2 tarmoqlaridagi baland P tishchalarini ko’rsatadi.
2.2. Chap bo‘lmacha anomaliyasi
Chap bo‘lmacha anomaliyasida P tishchaning davomiyligi ortishi, shakli kengayishi va ayrim hollarda ikki cho‘qqili bo‘lishi mumkin.
Tarixiy nomi — P-mitrale.
Asosiy EKG belgilari:
- P tishcha davomiyligi 0,12 soniya yoki undan uzun.
- II tarmoqda keng, ba’zan ikki cho‘qqili P.
- V1 tarmoqda P tishchaning terminal manfiy qismi kattalashishi.
Bu holat mitral qopqoq kasalliklari, arterial gipertenziya, chap qorincha diastolik disfunksiyasi va boshqa kasalliklarda kuzatilishi mumkin.
5-rasm. P mitrale (Figure 11.9 — “11.9-rasm”; “P mitrale”). Ingliz tilidagi izohi: “The P waves are broad and bifid” — “P tishchalari keng va ikki cho’qqili”. Barcha tarmoqlarda P tishchasi kengaygan va “M” shaklida ko’rinadi.
6-rasm. Chap bo’lmacha gipertrofiyasi (FIG. 5.2 — “5.2-rasm”; “Left atrial hypertrophy” — chap bo’lmacha gipertrofiyasi). Ritm yozuvida P tishchalari kengaygan va ikki cho’qqili: birinchi cho’qqi o’ng, ikkinchisi chap bo’lmacha qo’zg’alishiga to’g’ri keladi.
7-rasm. Chap bo’lmacha gipertrofiyasida kengaygan va ikki cho’qqili P tishchasi (P-mitrale)ning hosil bo’lish mexanizmi. Ruscha yozuvlar: “Правое предсердие” — o’ng bo’lmacha; “Левое предсердие” — chap bo’lmacha; “Аорта” — aorta; “Правый желудочек” — o’ng qorincha; “Левый желудочек” — chap qorincha; “Возбуждение правого предсердия” — o’ng bo’lmacha qo’zg’alishi; “Возбуждение левого предсердия” — chap bo’lmacha qo’zg’alishi; “Норма” — norma; “Гипертрофия левого предсердия” — chap bo’lmacha gipertrofiyasi; “P-mitrale” — P mitrale. Chiziqli qoplangan ikki egri chiziq o’ng va chap bo’lmacha qo’zg’alishini ko’rsatadi: chap bo’lmacha egrisi kechroq va kengroq bo’lgani uchun umumiy P tishchasi 0,14 s gacha cho’ziladi (P = 0,14 с). Tarmoqlarda P (Pm) ikki cho’qqili.
8-rasm. Ikkala bo’lmacha gipertrofiyasi (rasm ostidagi ruscha-o’zbek yozuv: “Иккала бўлмача гипертрофияси”). Oyoq-qo’l tarmoqlari (I, II, III, aVR, aVL, aVF) va ko’krak tarmoqlari (V1–V6) berilgan. P tishchasi kengaygan, bir vaqtda baland; V1 va V2 da P ikki fazali bo’lib, manfiy fazasi chuqur.
P tishchani taqqoslash
| Belgi | O‘ng bo‘lmacha anomaliyasi | Chap bo‘lmacha anomaliyasi |
|---|---|---|
| P amplitudasi | Ko‘pincha baland | Har doim ham baland emas |
| P davomiyligi | Ko‘pincha normal | Ko‘pincha uzaygan |
| II tarmoq | Uchli P | Keng yoki ikki cho‘qqili P |
| V1 tarmoq | Boshlang‘ich musbat qism kattalashishi mumkin | Terminal manfiy qism kattalashishi mumkin |
3. Chap qorincha gipertrofiyasi
Chap qorincha gipertrofiyasi — chap qorincha miokardi massasining ortishidir.
Chap qorincha normal sharoitda ham o‘ng qorinchaga nisbatan kattaroq mushak massasiga ega. Shu sababli QRS elektr vektorining asosiy qismi chap qorincha elektr faolligi bilan bog‘liq.
Gipertrofiya rivojlanganda QRS voltaji va repolyarizatsiya xususiyatlari o‘zgarishi mumkin.
Asosiy sabablar
Arterial gipertenziya, aorta stenozi, ayrim kardiomiopatiyalar va boshqa uzoq davom etadigan gemodinamik yuklamalar chap qorincha gipertrofiyasiga olib kelishi mumkin.
EKG belgilari
- V5–V6 tarmoqlarda baland R.
- V1–V2 tarmoqlarda chuqur S.
- Ayrim hollarda elektr o‘qning chapga og‘ishi.
- Lateral tarmoqlarda ST–T zo‘riqish o‘zgarishlari.
- Chap bo‘lmacha anomaliyasi bilan birga kelishi.
Bu belgilar bir-biridan mustaqil ravishda ham uchrashi mumkin.
9-rasm. Chap qorincha gipertrofiyasi (Figure 14.2 — “14.2-rasm”; “Left ventricular hypertrophy” — chap qorincha gipertrofiyasi). Ingliz tilidagi izohi: “Tall R waves in leads I, aVL, V5 and V6, with deep S waves in leads V1, V2 and V3” — “I, aVL, V5 va V6 tarmoqlarida baland R tishchalari, V1, V2 va V3 da chuqur S tishchalari”. V2–V3 dagi S va V5–V6 dagi R tishchalari juda katta amplitudaga ega.
10-rasm. Chap qorincha gipertrofiyasi (FIG. 5.6 — “5.6-rasm”; “Left ventricular hypertrophy” — chap qorincha gipertrofiyasi). Rasm ostidagi ingliz tilidagi izohlar: “Sinus rhythm, rate 83 bpm” — sinus ritmi, yurak urishi 83 marta/daqiqa; “Normal axis” — elektr o’qi normal; “Tall R waves in leads V5–V6 (R wave in lead V5, 40 mm) and deep S waves in leads V1–V2” — V5–V6 da baland R tishchalari (V5 da R tishchasi 40 mm) va V1–V2 da chuqur S tishchalari; “Inverted T waves in leads I, VL and V5–V6” — I, aVL va V5–V6 tarmoqlarida manfiy T tishchalari (“VL” = aVL, “VR” = aVR, “VF” = aVF).
11-rasm. Chap qorincha gipertrofiyasi (rasm ostidagi yozuv: “Чап қоринча гипертрофияси” — “chap qorincha gipertrofiyasi”). Chap ko’krak tarmoqlarida (V5, V6) baland R tishchalari, V1–V2 da chuqur S tishchalari ko’rinadi.
12-rasm. Normal yurak va chap qorincha gipertrofiyasiga uchragan yurak. O’zbekcha yozuvlar: “Чап қоринча гипертрофия” — “chap qorincha gipertrofiyasi”; “Нормал юрак” — “normal yurak”; “Гипертрофиялашган юрак” — “gipertrofiyalashgan yurak”. Ingliz tilidagi yozuvlar: “Right ventricle” — o’ng qorincha; “Left ventricle” — chap qorincha; “Thickening of the myocardium of the left ventricle” — chap qorincha miokardining qalinlashuvi. O’ng tomondagi yurakda chap qorincha devori sezilarli qalinlashgan, bo’shlig’i torayganini ko’rish mumkin.
3.1. Sokolow–Lyon mezoni
S(V1)+R(V5 yoki V6) ≥ 35 mm V5 va V6 tarmoqlardan R amplitudasi kattaroq bo‘lgani olinadi.
Misol: V1 da S = 16 mm, V5 da R = 23 mm.
16+23 = 39 mm
Natija Sokolow–Lyon voltaj mezoniga mos keladi.
Lekin bu bemorda anatomik gipertrofiya aniq mavjud degani emas. Exokardiografiya bilan tekshirish talab qilinishi mumkin.
3.2. Cornell voltaj mezoni
Cornell mezonida aVL tarmoqdagi R va V3 tarmoqdagi S amplitudalari qo‘shiladi: R(aVL)+S(V3) Kattalarda klassik mezon:
| Guruh | Voltaj |
|---|---|
| Erkaklar | 28 mm dan yuqori |
| Ayollar | 20 mm dan yuqori |
Misol: erkak bemorda aVL da R = 13 mm, V3 da S = 18 mm.
13+18 = 31 mm
Bu Cornell voltaj mezoniga mos keladi.
3.3. Chap qorincha strain belgisi
Chap qorincha gipertrofiyasida ayrim bemorlarda lateral tarmoqlarda ST segment depressiyasi va asimmetrik manfiy T tishcha kuzatiladi.
Bu chap qorincha zo‘riqishiga xos repolyarizatsiya o‘zgarishlari deb ataladi.
Ko‘proq I, aVL, V5 va V6 tarmoqlarda uchraydi.
Ammo ST depressiyasi va manfiy T faqat gipertrofiyaga xos emas. Miokard ishemiyasi, dori ta’siri va boshqa holatlar ham farqlanishi kerak.
13-rasm. Zo’riqish (strain) bilan kechuvchi chap qorincha gipertrofiyasi (rasm ostidagi yozuv: “Чап қоринча гипертрофияси зўриқиш билан кечиши” — “chap qorincha gipertrofiyasining zo’riqish bilan kechishi”). Chap tomonda oyoq-qo’l tarmoqlari (I, II, III, aVR, aVL, aVF), o’ngda ko’krak tarmoqlari (V1–V6) ko’rsatilgan. V1–V3 da chuqur S, V4–V6 da baland R va ST–T o’zgarishlari ko’rinadi.
14-rasm. Chap qorincha gipertrofiyasi: tarmoqlar bo’yicha sxema. Yozuvlar: “I, AVL” — I va aVL tarmoqlari (baland R); “II” — II tarmoq; “III, AVF” — III va aVF tarmoqlari (S tishchasi); “V1, V2” — o’ng ko’krak tarmoqlari (chuqur S); “V5, V6” — chap ko’krak tarmoqlari (baland R). Harflar: R — R tishchasi, S — S tishchasi.
15-rasm. Gipertonik kriz paytidagi EKG o’zgarishlari (rasm ostidagi yozuv: “Гипертония кризи: а – дастлабки, б – гипертония кризи жараёнидаги, в – криздан кейин” — “gipertoniya krizi: a — dastlabki holat, b — gipertoniya krizi paytida, v — krizdan keyin”). O’rta ustunda (b) ko’krak tarmoqlarida ST pasayishi va T tishchasi o’zgarishi qizil bilan belgilangan; chap va o’ng ustunlarda (a va v) ST–T normal holatga yaqin. Rasmdagi qatorlar: I, II, III, aVR, aVL, aVF — oyoq-qo’l tarmoqlari; V1–V6 — ko’krak tarmoqlari.
4. O‘ng qorincha gipertrofiyasi
O‘ng qorincha gipertrofiyasi — o‘ng qorincha miokardi massasining ortishi.
Normal kattalar yuragida chap qorinchaning elektr kuchlari ustun bo‘ladi. O‘ng qorincha gipertrofiyasida esa o‘ng qorincha elektr faolligi kuchayib, QRSning umumiy yo‘nalishi o‘ngga siljishi mumkin.
16-rasm. O’ng qorincha gipertrofiyasi (Figure 14.3 — “14.3-rasm”; “Right ventricular hypertrophy” — o’ng qorincha gipertrofiyasi). Ingliz tilidagi izohi: “There is a dominant R wave in lead V1, together with right axis deviation” — “V1 tarmoqda ustun R tishchasi va elektr o’qining o’ngga og’ishi bor”. I tarmoqda QRS asosan manfiy, III va aVF da esa baland R ko’rinadi (o’ngga og’ish belgisi).
17-rasm. O’ng qorincha gipertrofiyasida QRS kompleksining hosil bo’lishi (FIG. 5.3 — “5.3-rasm”; “The QRS complex in right ventricular hypertrophy” — “o’ng qorincha gipertrofiyasida QRS kompleksi”). Chizmada gipertrofiyalangan o’ng qorincha va uning qo’zg’alish yo’nalishi (strelkalar) ko’rsatilgan: qo’zg’alish V1 tomon yo’nalgani uchun V1 da baland R (“R”), V6 tomondan uzoqlashgani uchun V6 da chuqur S (“S”) yoziladi.
18-rasm. Og’ir o’ng qorincha gipertrofiyasi (FIG. 5.4 — “5.4-rasm”; “Severe right ventricular hypertrophy” — og’ir o’ng qorincha gipertrofiyasi). Rasm ostidagi ingliz tilidagi izohlar: “Sinus rhythm, rate 63 bpm” — sinus ritmi, 63 marta/daqiqa; “Right axis deviation (deep S waves in lead I)” — o’ng o’q og’ishi (I tarmoqda chuqur S); “Dominant R waves in lead V1” — V1 da ustun R; “Deep S waves in lead V (clockwise rotation)” — ko’krak tarmoqlarida chuqur S (yurakning soat mili bo’ylab aylanishi); “Inverted T waves in leads II, III, VF and V1–V3” — II, III, aVF va V1–V3 da manfiy T; “Flat T waves in leads V4–V5” — V4–V5 da yassi T tishchalari.
Sabablari
- O‘pka gipertenziyasi.
- O‘pka arteriyasi stenozi.
- Ayrim tug‘ma yurak nuqsonlari.
- Surunkali o‘pka kasalliklari bilan bog‘liq o‘ng yurak yuklamasi.
EKG belgilari
- Elektr o‘qning o‘ngga og‘ishi.
- V1 tarmoqda baland R.
- V1 da R/S nisbatining 1 dan katta bo‘lishi.
- V5–V6 da chuqur S.
- Ayrim hollarda V1–V3 da ST depressiyasi va T inversiyasi.
V1 da baland R tishcha faqat o‘ng qorincha gipertrofiyasini anglatmaydi. O‘ng Gis oyoqchasi blokadasi, orqa devor infarkti va boshqa holatlar ham farqlanishi kerak.
19-rasm. O’ng qorincha gipertrofiyasi (rasm ustidagi yozuv: “Ўнг қоринча гипертрофияси” — “o’ng qorincha gipertrofiyasi”; “Ўнг қоринча гипертрофия сабаблари” — “o’ng qorincha gipertrofiyasi sabablari”). Chizmada o’ng qorincha devori qalinlashgan, bo’shliq o’ng bo’lmacha tomon kengaygan. Qizil rangda qalinlashgan miokard ko’rsatilgan.
Bolalarda o‘ziga xoslik
Chaqaloqlarda o‘ng qorinchaning fiziologik elektr ustunligi mavjud.
Shuning uchun yangi tug‘ilgan chaqaloqdagi o‘ngga og‘gan elektr o‘q yoki V1 dagi baland R kattalar mezonlari bilan avtomatik patologik baholanmaydi.
Bolalarda EKG yoshga mos normal qiymatlar bilan taqqoslanadi.
20-rasm. O’ng qorincha gipertrofiyasi (S turi). Rasmdagi lotin harflari: P — P tishchasi (II, III tarmoqlarda baland, P pulmonale), S — S tishchasi (ko’krak tarmoqlarida chuqur). Oyoq-qo’l tarmoqlari (I, II, III, aVR, aVL, aVF) va ko’krak tarmoqlari (V1–V6) ko’rsatilgan; chap tomondagi ustunlarda o’qning o’ngga og’ishi, o’ng tomonda esa S tishchalarining chuqurligi ko’rinadi.
21-rasm. O’ng qorincha gipertrofiyasida tarmoqlar bo’yicha sxema. Yozuvlar: “I, AVL” — I va aVL (chuqur S); “III, AVF” — III va aVF (baland R, ST pasayishi, manfiy T); “V1, V2” — o’ng ko’krak tarmoqlari (baland R, ST pasayishi, manfiy T); “V5, V6” — chap ko’krak tarmoqlari (chuqur S). Harflar: R — R tishchasi, T — T tishchasi. Chiziqlar ST segmentining izolinyadan pasayishini ko’rsatadi.
22-rasm. Ikkala qorincha gipertrofiyasi (rasm ostidagi yozuv: “Иккала қоринча гипертрофияси” — “ikkala qorincha gipertrofiyasi”). Chap tomondagi yozuvda oyoq-qo’l tarmoqlari (I, II, III, aVR, aVL, aVF), o’ngda ko’krak tarmoqlari (V1–V6) berilgan; chap va o’ng qorincha belgilari bir EKGda uchraydi. Rasm chetidagi lotin harflari: “Female Caucasian” — “ayol, yevropoid irq”; “17-OCT-1970 (23 yr)” — yozuv sanasi va bemor yoshi (23 yosh).
5. Gipertrofiya va yuklamani EKGda farqlash
| Belgi | Chap qorincha gipertrofiyasi | O‘ng qorincha gipertrofiyasi |
|---|---|---|
| Elektr o‘q | Normal yoki chapga og‘gan | Ko‘pincha o‘ngga og‘gan |
| V1 | Chuqur S bo‘lishi mumkin | Baland R bo‘lishi mumkin |
| V5–V6 | Baland R | Chuqur S bo‘lishi mumkin |
| Strain | Ko‘proq lateral tarmoqlar | Ko‘proq o‘ng ko‘krak tarmoqlari |
| Asosiy tekshiruv | Exokardiografiya | Exokardiografiya |
23-rasm. Chap qorincha gipertrofiyasi (o’zbek kirill matnli kitob sxemasi): R tishchasi baland tarmoqlarda (I, aVL, V5–V6) ST izolinyadan pastga, T manfiy; S tishchasi chuqur tarmoqlarda (V1–V2, III, aVF) ST yuqoriga, T musbat — ya’ni ST–T QRS ning asosiy tishchasiga qarama-qarshi (diskordant). Kitob izohi: bu “zo’riqish” belgisi.
24-rasm. O’ng qorincha gipertrofiyasi (kitob sxemasi): I, aVL, V5–V6 da S tishchasi chuqur, ST izolinyadan pastda, T musbat; III, aVF, V1–V2 da R baland, ST izolinyadan pastda, T manfiy. Sxemalar ostidagi rasm gipertoniya krizi paytidagi EKG o’zgarishlarini ko’rsatadi (a — dastlabki, b — kriz paytida, v — krizdan keyin).
25-rasm. Bo’lmacha kattalashuvida P tishchasi shakli: II va V1 tarmoqlaridagi sxema (Figure 4.2; “Normal” — normal; “RAE” — o’ng bo’lmacha kattalashuvi; “LAE” — chap bo’lmacha kattalashuvi; “RAE + LAE” — ikkala bo’lmacha kattalashuvi). Normada P II tarmoqda yumaloq, V1 da ikki fazali. O’ng bo’lmacha kattalashuvida II tarmoqda P baland va o’tkir uchli. Chap bo’lmacha kattalashuvida P kengaygan va ikki cho’qqili (“M” shaklida), V1 da manfiy fazasi chuqur. Ikkala bo’lmacha kattalashuvida P ham baland, ham keng, ikki cho’qqili, V1 da esa chuqur manfiy faza bilan birga baland musbat faza ko’rinadi.
26-rasm. Qorincha kattalashuvida QRS kompleksi shakli: I va V1 tarmoqlaridagi sxema (Figure 4.5; “Normal” — normal; “LVE” — chap qorincha kattalashuvi; “RVE” — o’ng qorincha kattalashuvi; “LVE + RVE” — ikkala qorincha kattalashuvi; rasmdagi “VI” — V1). Chap qorincha kattalashuvida I tarmoqda baland R, V1 da chuqur S. O’ng qorincha kattalashuvida aksincha: I tarmoqda chuqur S, V1 da baland R. Ikkala qorincha kattalashuvida har ikkala tarmoqda ham baland R va chuqur S birga ko’rinadi.
27-rasm. Chap qorincha gipertrofiyasi bo’lgan ikki bemorning EKGsi, A va B (Figure 4.7). A: strelkalar I va aVL tarmoqlaridagi baland R tishchasini hamda V1–V2 tarmoqlaridagi chuqur S tishchasini ko’rsatadi. B: V4–V6 da juda baland R, I, aVL va V4–V6 tarmoqlarida ST segmentining pasayishi va T tishchasining manfiyligi (strelkalar) — “strain” belgisi.
28-rasm. O’ng qorincha gipertrofiyasi (Figure 4.8, C). Yuqoridagi strelka V1 tarmoqdagi baland R tishchasini, pastdagi strelka I tarmoqdagi chuqur S tishchasini (elektr o’qining o’ngga og’ishi) ko’rsatadi. Yulduzcha () V1–V2 tarmoqlaridagi ST pasayishi va manfiy T tishchasini bildiradi — o’ng qorincha “strain” belgisi. V5–V6 da S tishchasi chuqur.
6. Amaliy EKG tahlili
Yurak gipertrofiyasiga shubha qilinganda:
- P tishchaning shakli va davomiyligini baholang.
- QRS davomiyligini o‘lchang.
- Yurak elektr o‘qini aniqlang.
- Ko‘krak tarmoqlaridagi R va S amplitudalarini o‘lchang.
- Sokolow–Lyon yoki Cornell mezonini hisoblang.
- ST–T o‘zgarishlarini baholang.
- Klinik ma’lumotlar va exokardiografiya natijasi bilan solishtiring.
Xulosa
Yurak gipertrofiyasi EKGda P tishcha, QRS voltaji, elektr o‘q va repolyarizatsiya o‘zgarishlari orqali namoyon bo‘lishi mumkin.
EKGdagi voltaj mezonlari anatomik gipertrofiyani har doim ham aniqlamaydi. Shuning uchun ular klinik va exokardiografik ma’lumotlar bilan birgalikda baholanadi.
Nazorat testi
Har bir savolga bitta to‘g‘ri javob bor. Variantni tanlang — to‘g‘ri javob va izoh darrov ko‘rinadi.