Miokard infarkti
1. Miokard infarkti haqida tushuncha
Miokard infarkti — miokard hujayralarining ishemiya natijasida nobud bo‘lishi bilan kechadigan patologik holat.
Miokard infarktining eng ko‘p uchraydigan mexanizmlaridan biri koronar arteriyadagi aterosklerotik blyashkaning yorilishi yoki eroziyasi natijasida tromb hosil bo‘lishidir.
Tromb koronar qon oqimini keskin kamaytirishi yoki butunlay to‘xtatishi mumkin.
Natijada yurak mushagining tegishli sohasi kislorod yetishmovchiligiga uchraydi.
Agar qon oqimi o‘z vaqtida tiklanmasa, hujayralarning qaytmas shikastlanishi va nekrozi rivojlanadi.
Miokard infarktida EKGning asosiy vazifalari:
- O‘tkir ishemik o‘zgarishlarni aniqlash.
- Shoshilinch reperfuziya talab qilishi mumkin bo‘lgan holatni tanish.
- Zararlangan miokard sohasini taxmin qilish.
- Aritmiya va o‘tkazuvchanlik buzilishlarini aniqlash.
- Infarktning vaqt bo‘yicha dinamikasini kuzatish.
2. Miokard infarktining asosiy turlari
2.1. Birinchi turdagi miokard infarkti
Birinchi turdagi infarkt odatda aterosklerotik blyashka yorilishi yoki eroziyasi va koronar tromboz bilan bog‘liq.
Bu o‘tkir koronar sindromning asosiy mexanizmlaridan biridir.
2.2. Ikkinchi turdagi miokard infarkti
Ikkinchi turdagi infarkt miokardning kislorodga talabi va kislorod yetkazilishi o‘rtasidagi keskin nomutanosiblik natijasida yuzaga keladi.
Masalan:
- Og‘ir anemiya.
- Og‘ir gipoksemiya.
- Uzoq davom etuvchi taxiaritmiya.
- Og‘ir arterial gipotenziya.
- Ayrim koronar spazm holatlari.
Bu turda o‘tkir aterotromboz bo‘lishi shart emas.
2.3. STEMI va NSTEMI
STEMI — klinik jihatdan o‘tkir infarktga mos keladigan, EKGda ST elevatsiyasi mezonlari bilan namoyon bo‘ladigan holat.
NSTEMI — klassik STEMI mezonlari mavjud bo‘lmagan, ammo miokard infarktiga mos troponin dinamikasi va ishemiya dalillari bilan aniqlanadigan holat.
NSTEMI ham jiddiy koronar kasallik va ayrim hollarda to‘liq koronar okklyuziya bilan kechishi mumkin.
3. Infarkt rivojlanishining EKG bosqichlari
Klassik EKG evolyutsiyasi quyidagi ko‘rinishda bo‘lishi mumkin.
1-rasm. STEMI ning rivojlanishi (Figure 15.3 — “15.3-rasm”; “Evolution of a STEMI” — “STEMI evolyutsiyasi”). Rasmdagi yozuvlar: “(1) Tall ‘hyperacute’ T waves” — “(1) baland”o’ta o’tkir” T tishchalari”; “(2) ST segment elevation” — “(2) ST segmenti ko’tarilishi”; “(3) Q wave formation and T wave inversion as ST segment settles” — “(3) ST pasayib, Q tishchasi hosil bo’ladi va T manfiy bo’ladi”; “(4) Residual Q waves with T wave inversion” — “(4) qoldiq Q tishchalari va manfiy T”. Ingliz tilidagi izohi: “Tall ‘hyperacute’ T waves may be the earliest finding, rapidly followed by ST segment elevation. As the ST segment settles, the T wave inverts and Q waves form. The Q waves and inverted T waves may persist indefinitely.” — “eng erta belgi — baland T tishchalari bo’lishi mumkin, tez orada ST ko’tariladi; ST pasayganda T manfiy bo’ladi va Q hosil bo’ladi; Q va manfiy T cheksiz saqlanib qolishi mumkin”.
3.1. Eng erta bosqich
O‘tkir koronar okklyuziyaning dastlabki daqiqalarida T tishcha baland va keng asosli bo‘lishi mumkin.
Bu giperakut T tishcha deb ataladi.
Bunday o‘zgarish ba’zan ST elevatsiyasidan oldin paydo bo‘ladi.
2-rasm. O’tkir oldingi devor STEMI, ST ko’tarilishi (FIG. 7.2 — “7.2-rasm”; “ST segment elevation in acute anterior ST segment elevation acute coronary syndrome” — “o’tkir oldingi devor ST ko’tarilishili o’tkir koronar sindromda ST segmenti ko’tarilishi”). Rasm ostidagi ingliz tilidagi izohlar: “Sinus rhythm, rate 75 bpm” — sinus ritmi, 75 marta/daqiqa; “Normal axis” — o’q normal; “Normal QRS complexes” — QRS normal; “ST segments elevated in leads V1–V5” — V1–V5 da ST ko’tarilgan; “Normal T waves” — T normal; “The ST segment elevation could be confused with high take-off ST segments, but the trace has to be interpreted in the context of a patient with acute chest pain” — “bu ST ko’tarilishi”high take-off” (erta repolyarizatsiya) bilan adashtirilishi mumkin, lekin yozuv o’tkir ko’krak og’rig’i bor bemor kontekstida baholanishi kerak”.
3-rasm. O’tkir oldingi devor infarktida ST ko’tarilishi va Q tishchalari (FIG. 7.3 — “7.3-rasm”; “ST segment elevation and Q waves in acute anterior ST segment elevation myocardial infarction” — “o’tkir oldingi devor infarktida ST ko’tarilishi va Q tishchalari”). Ingliz tilidagi izohlar: “Sinus rhythm, rate 120 bpm” — sinus ritmi, 120 marta/daqiqa (taxikardiya); “Left axis deviation (predominantly downward deflection in leads II and III)” — o’qning chapga og’ishi (II va III da asosan manfiy kompleks); “Q waves in leads V1–V4” — V1–V4 da Q tishchalari; “Raised ST segments in leads V2–V4” — V2–V4 da ST ko’tarilgan; “Inverted T wave in lead VL, and biphasic T wave in lead V3” — aVL da manfiy T, V3 da ikki fazali T.
4-rasm. O’tkir oldingi devor infarktida ST ko’tarilishi va ifodali Q tishchalari (FIG. 7.4 — “7.4-rasm”; “ST segment elevation and marked Q waves in acute anterior ST segment elevation myocardial infarction” — “o’tkir oldingi devor infarktida ST ko’tarilishi va ifodali Q tishchalari”). Ingliz tilidagi izohlar: “Sinus rhythm, rate 90 bpm” — sinus ritmi, 90 marta/daqiqa; “Normal axis” — o’q normal; “Deep Q waves and loss of R waves in leads V1–V4” — V1–V4 da chuqur Q tishchalari va R tishchalarining yo’qolishi; “Raised ST segments in leads I, VL and V2–V6” — I, aVL va V2–V6 da ST ko’tarilgan.
5-rasm. Eski oldingi devor infarkti (FIG. 7.5 — “7.5-rasm”; “Old anterior ST segment elevation myocardial infarction (STEMI)” — “eski oldingi devor STEMI”). Ingliz tilidagi izohlar: “Sinus rhythm, rate 80 bpm” — sinus ritmi, 80 marta/daqiqa; “Normal axis” — o’q normal; “Q waves in leads VL and V2–V4” — aVL va V2–V4 da Q tishchalari; “Isoelectric (i.e. at baseline) ST segments (except in lead V4)” — ST izolinyada (V4 dan tashqari); “Inverted T waves in leads I, VL and V4–V6” — I, aVL va V4–V6 da manfiy T tishchalari.
6-rasm. Eski oldingi devor infarkti, ko’krak tarmoqlarida R tishchasi o’sishining buzilishi (FIG. 7.6 — “7.6-rasm”; “Old anterior myocardial infarction with poor R wave progression in the anterior leads” — “eski oldingi devor infarkti, oldingi tarmoqlarda R tishchasi o’sishining yomonligi”). Ingliz tilidagi izohlar: “Sinus rhythm, rate 80 bpm”; “Normal axis (dominant S wave in lead III, but predominantly upright complex in leads I and II)” — o’q normal; “Isoelectric ST segments” — ST izolinyada; “The normal steady progression of R wave development in the anterior leads is missing, with no R wave in lead V3 but a normal R wave in lead V4” — “oldingi tarmoqlarda R tishchasining normal ketma-ket o’sishi yo’q: V3 da R yo’q, V4 da esa normal R bor”; “Small Q wave and inverted T wave in lead VL” — aVL da kichik Q va manfiy T; “This pattern might be due to inaccurate placement of the V3 electrode, though the abnormal pattern in lead VL suggests cardiac disease. The ECG should be repeated” — “bu manzara V3 elektrodi noto’g’ri qo’yilganidan bo’lishi mumkin, lekin aVL dagi o’zgarish yurak kasalligini ko’rsatadi; EKGni qayta yozish kerak”.
7-rasm. Nottransmural infarktning 1-, 2- va 3-bosqichlari (rasmdagi yozuvlar o’zbek-kirill alifbosida: “1-босқич” — “1-bosqich”, “2-босқич” — “2-bosqich”, “3-босқич” — “3-bosqich”; “Ўта ўткир” — “o’ta o’tkir”, “Ўткир” — “o’tkir”, “Ўткир ости” — “o’tkir osti”; lotin harflari “I” va “III” — I va III standart tarmoqlari). Har bir bosqich uchun I va III tarmoqlardan olingan haqiqiy EKG parchalari ko’rsatilgan: o’ta o’tkir bosqichda baland “monofazik” ST–T, o’tkir bosqichda ST ko’tarilgan va T manfiyga o’tmoqda, o’tkir osti bosqichda ST izolinyaga yaqin, T chuqur manfiy.
3.2. O‘tkir bosqich
Zararlangan hududga qaragan tarmoqlarda ST elevatsiyasi paydo bo‘lishi mumkin.
ST segment T tishcha bilan qo‘shilib, katta monofazik kompleks hosil qilishi mumkin.
Ba’zan bunday ko‘rinish «qabr toshi» shakli deb tasvirlanadi.
Bu ifoda faqat EKG morfologiyasini tushuntiradi; u infarkt hajmini mustaqil aniqlamaydi.
8-rasm. Infarkt turlari — transmural va nottransmural (rasmdagi yozuvlar: “Нотрансмурал” — “nottransmural”, “Трансмурал” — “transmural”; “Трансмурал миокард инфаркт” — “transmural miokard infarkti”; “1-босқич. Ўта ўткир босқичи” — “1-bosqich. O’ta o’tkir bosqich”). Chap chizmada nottransmural infarktda ST yuqorida va R saqlangan, o’ng chizmada transmural infarktda ST sezilarli ko’tarilgan va R kichik; pastda ikkala turning real EKG parchalari berilgan.
3.3. Patologik Q tishcha shakllanishi
Miokard nekrozi rivojlanganda ayrim tarmoqlarda patologik Q tishcha paydo bo‘lishi mumkin.
Q tishcha paydo bo‘lishi har bir infarktda majburiy emas.
Erta va samarali reperfuziya qilingan bemorda patologik Q umuman shakllanmasligi mumkin.
3.4. Keyingi bosqich
ST segment asta-sekin izoliniyaga qaytishi mumkin.
T tishcha manfiylashishi yoki keyinchalik normallashishi mumkin.
Patologik Q tishcha uzoq saqlanishi mumkin, ammo uning doimiy qolishi ham majburiy emas.
Muhim: EKG evolyutsiyasi har bir bemorda bir xil vaqt jadvaliga bo‘ysunmaydi.
9-rasm. Chandiqlanish bosqichi (“4-босқич. Чандиқланиш босқичи” — “4-bosqich. Chandiqlanish bosqichi”). Yuqorida: patologik QS kompleksi, ST izolinyada, T manfiy (ba’zan vaqt o’tgach musbat); “III” — III standart tarmog’i, “T” — T tishchasi; o’ngdagi rasmda QS kompleksi bilan manfiy T aks etgan. Pastda QS va “r” harfi bilan belgilangan rS komplekslari — chandiq o’rnida kichik r tishchasi paydo bo’lishi (“QS” — QS kompleksi; “r”, “S” — kichik r va S tishchalari) ko’rsatilgan.
10-rasm. Miokard infarktining bosqichlari bo’yicha EKGlar to’plami (rasm ostidagi yozuv: “Миокард инфаркти: а) ўта ўткир босқич (УУБ) б) ўткир босқич (УБ) в) ўткир ости босқичи (УЎБ) г) чандиқланиш босқичи (ЧБ)” — “miokard infarkti: a) o’ta o’tkir bosqich (O’O’B), b) o’tkir bosqich (O’B), v) o’tkir osti bosqichi (O’OB), g) chandiqlanish bosqichi (ChB)”). Jadvalning ustunlari: “Нотрансмурал” — nottransmural va “Трансмурал” — transmural infarkt; “I ст” va “III ст” — I va III standart tarmoqlari; qatorlar yuqoridan pastga — to’rt bosqich. Rasmda “P”, “Q”, “R”, “S”, “T” harflari — mos tishchalar. Qo’lda chizilgan ushbu jadvalda bosqich o’tgan sari ST ning izolinyaga qaytishi va manfiy T, patologik Q ning paydo bo’lishi yaqqol ko’rinadi.
4. ST elevatsiya mezonlari
Standart 12 tarmoqli EKGda o‘tkir ishemiyaga mos yangi J nuqta elevatsiyasi anatomik jihatdan qo‘shni kamida ikki tarmoqda baholanadi.
V2–V3 dan boshqa tarmoqlarda klassik chegara kamida 1 mm.
V2–V3 tarmoqlarida esa kattalarda quyidagi mezonlar ishlatiladi:
| Guruh | ST elevatsiya |
|---|---|
| 40 yoshdan kichik erkaklar | ≥2,5 mm |
| 40 yosh va undan katta erkaklar | ≥2 mm |
| Ayollar | ≥1,5 mm |
Bu mezonlar tegishli klinik sharoitda qo‘llanadi.
Yangi ST elevatsiyasi har doim infarktni anglatmaydi. Erta repolyarizatsiya, perikardit, qorincha anevrizmasi va boshqa holatlar ham farqlanishi kerak.
5. Oldingi devor infarkti
Oldingi devor infarkti ko‘pincha chap oldingi tushuvchi koronar arteriya — LAD bilan bog‘liq.
EKGda V1–V4 tarmoqlarda ST elevatsiyasi va boshqa ishemik o‘zgarishlar kuzatilishi mumkin.
Zararlanish keng bo‘lsa, V5–V6, I va aVL tarmoqlar ham o‘zgarishi mumkin.
11-rasm. ST segmenti ko’tarilgan tarmoqlar bo’yicha infarkt joyi (Table 15.2 — “15.2-jadval”; “Localization of ST segment elevation acute myocardial infarction” — “ST ko’tarilishili o’tkir miokard infarkti lokalizatsiyasi”). Ustunlar: “Leads containing ST segment elevation” — “ST ko’tarilgan tarmoqlar”; “Location of event” — “zararlanish joyi”. Qatorlar: “Anterior” — oldingi; “Lateral” — yon; “Anterolateral” — oldingi-yon; “Anteroseptal” — oldingi-to’siq; “Inferior” — pastki; “Inferolateral” — pastki-yon.
12-rasm. Pastki devor STEMI (Figure 15.4 — “15.4-rasm”; “Inferior STEMI” — “pastki devor STEMI”). Ingliz tilidagi izohi: “There is ST segment elevation in leads II, III and aVF, with ‘reciprocal’ ST segment depression in leads I and aVL” — “II, III va aVF da ST ko’tarilgan, I va aVL da esa”retsiprok” (ko’zgu) ST pasayishi bor”.
13-rasm. Oldingi devor STEMI (Figure 15.5 — “15.5-rasm”; “Anterior STEMI” — “oldingi devor STEMI”). Ingliz tilidagi izohi: “There is ST segment elevation in leads V1–V4” — “V1–V4 tarmoqlarida ST ko’tarilgan”.
14-rasm. Oldingi-lateral STEMI (Figure 15.6 — “15.6-rasm”; “Anterolateral STEMI” — “oldingi-yon STEMI”). Ingliz tilidagi izohi: “There is ST segment elevation in leads V4–V6, I and aVL” — “V4–V6, I va aVL tarmoqlarida ST ko’tarilgan”. Rasmdagi “IV” — uzun ritm yozuvi qatori (II tarmoq).
Oldingi infarktning EKG dinamikasi
Dastlab baland T tishchalar paydo bo‘lishi mumkin.
Keyin ST elevatsiyasi rivojlanadi.
Ayrim bemorlarda R amplitudasi kamayadi yoki patologik Q tishcha hosil bo‘ladi.
Keyingi davrda ST pasayib, T tishcha manfiylashishi mumkin.
15-rasm. O’tkir pastki devor STEMI, oldingi-yon ishemiya bilan (FIG. 7.8 — “7.8-rasm”; “Acute inferior ST segment elevation myocardial infarction (STEMI) with anterolateral ischaemia” — “o’tkir pastki devor ST ko’tarilishili infarkt, oldingi-yon ishemiya bilan”). Rasm ostidagi ingliz tilidagi izohlar: “Sinus rhythm, rate 70 bpm” — sinus ritmi, 70 marta/daqiqa; “Normal axis” — o’q normal; “Small Q wave in lead III: other QRS complexes are normal” — III da kichik Q, boshqa QRS lar normal; “ST segment elevation of 3 mm in leads II, III and VF and ST depression V1–V4” — II, III, aVF da 3 mm ST ko’tarilishi va V1–V4 da ST pasayishi; “T waves inverted in lead VL” — aVL da manfiy T.
16-rasm. Eski pastki devor infarkti — o’sha bemorning bir necha kundan keyingi EKGsi (FIG. 7.9 — “7.9-rasm”; “Old inferior myocardial infarction (same patient as in Figs 7.8 and 7.10)” — “eski pastki devor infarkti (7.8 va 7.10-rasmlardagi bemor)”). Rasm ostidagi ingliz tilidagi izohlar: “Sinus rhythm, rate 60 bpm” — sinus ritmi, 60 marta/daqiqa; “Normal axis” — o’q normal; “Q waves in leads III and VF” — III va aVF da Q tishchalari; “ST segments in leads II, III and VF have nearly returned to the baseline” — II, III, aVF da ST deyarli izolinyaga qaytgan; “T waves inverted in leads II, III and VF” — II, III, aVF da manfiy T; “QRS complexes and T waves are normal in the anterior leads” — oldingi tarmoqlarda QRS va T normal. Bu chandiqlanishning boshlanishi.
R tishcha o‘sishining buzilishi
Normal sharoitda V1 dan V4–V5 tomon R tishcha odatda kattalashib boradi.
Oldingi infarktdan keyin bu o‘sish buzilishi mumkin.
Lekin R tishchaning sust o‘sishi faqat infarktga xos emas.
Sabablari:
- Ko‘krak elektrodlarining noto‘g‘ri joylashuvi.
- O‘pka emfizemasi.
- Chap yoki o‘ng qorincha gipertrofiyasi.
- O‘tkazuvchanlik buzilishlari.
- Normal anatomik variantlar.
Shuning uchun faqat R tishchaning sust o‘sishiga qarab eski infarkt tashxisini qo‘yish mumkin emas.
6. Pastki devor infarkti
Pastki devor infarktida II, III va aVF tarmoqlarda o‘tkir ishemik o‘zgarishlar paydo bo‘lishi mumkin.
Ko‘pincha o‘ng koronar arteriya yoki chap aylanma arteriya bilan bog‘liq.
17-rasm. O’ng tomonlama ko’krak elektrodlarining joylashuvi (Figure 15.7 — “15.7-rasm”; “Positioning of right-sided chest electrodes” — “o’ng tomonlama ko’krak elektrodlarining joylashuvi”). Rasmdagi yozuvlar: V1R, V2R, V3R, V4R, V5R, V6R — chap tomondagi V1–V6 ning ko’zgudagi o’rni, ya’ni o’ng tomonda (“R” — “right”, “o’ng”). Ingliz tilidagi izohi: “On the ECG, the chest leads should be labelled V1R–V6R, and the ECG itself should be clearly labelled ‘right-sided leads’” — “EKGda ko’krak tarmoqlari V1R–V6R deb belgilanishi, EKG o’zi esa aniq”o’ng tomonlama tarmoqlar” deb yozilishi kerak”.
Resiprok o‘zgarishlar
Pastki tarmoqlarda ST elevatsiyasi bo‘lsa, I va aVL da ST depressiyasi kuzatilishi mumkin.
Bu resiprok, ya’ni qarama-qarshi elektr ko‘rinishidir.
Resiprok ST depressiyasi infarkt ehtimolini qo‘llab-quvvatlaydi, lekin barcha infarktlarda bo‘lishi shart emas.
O‘ng qorincha infarkti
Pastki devor infarktida o‘ng qorincha zararlanishi ehtimolini ham baholash kerak.
Bunda V3R va V4R kabi o‘ng ko‘krak tarmoqlari yordam beradi.
Ayniqsa V4R dagi ST elevatsiyasi tegishli klinik vaziyatda o‘ng qorincha ishemiyasini qo‘llab-quvvatlaydi.
O‘ng qorincha infarktida gemodinamika yurakning old yuklamasiga sezgir bo‘lishi mumkin.
Shuning uchun arterial gipotenziya mavjud bemorda ayrim vazodilatatorlar, jumladan nitratlar, xavf tug‘dirishi mumkin.
18-rasm. Pastki devor STEMI o’ng qorincha zararlanishi bilan (Figure 15.8 — “15.8-rasm”; “Inferior STEMI with right ventricular involvement” — “o’ng qorincha zararlanishi bilan pastki devor STEMI”). Ingliz tilidagi izohlar: “There is inferior ST segment elevation (leads II, III and aVF)” — “pastki devor ST ko’tarilishi bor (II, III va aVF)”; “ST segment elevation in lead V4R indicates right ventricular involvement” — “V4R da ST ko’tarilishi o’ng qorincha zararlanishini bildiradi”. Rasmdagi V1R, V2R, V3R, V4R, V5R, V6R — o’ng tomonlama ko’krak tarmoqlari.
7. Lateral devor infarkti
Lateral devor elektr faolligi asosan I, aVL, V5 va V6 tarmoqlarda aks etadi.
Lateral infarktda ushbu tarmoqlarda ST elevatsiyasi yoki boshqa ishemik o‘zgarishlar kuzatilishi mumkin.
Zararlanish joylashuvi koronar anatomiya bilan bog‘liq.
Ayrim hollarda lateral va oldingi devor birgalikda zararlanadi.
8. Orqa devor infarkti
Orqa devor infarktida standart 12 tarmoqli EKGda klassik ST elevatsiyasi ko‘rinmasligi mumkin.
V1–V3 tarmoqlarda ST depressiyasi, ayrim hollarda baland R va musbat T tishcha kuzatilishi mumkin.
Bu orqa devordagi elektr o‘zgarishlarning qarama-qarshi ko‘rinishidir.
V7–V9 tarmoqlar
Orqa devor ishemiyasiga shubha bo‘lsa, qo‘shimcha V7, V8 va V9 tarmoqlari yoziladi.
Bu tarmoqlardagi ST elevatsiyasi orqa devor infarktini aniqlashga yordam beradi.
Standart EKGda ST depressiyasi bo‘lgan bemorda orqa devor infarktini istisno qilmaslik kerak.
19-rasm. Eski orqa devor infarkti (FIG. 7.11 — “7.11-rasm”; “Old posterior myocardial infarction” — “eski orqa devor infarkti”). Ingliz tilidagi izohlar: “Sinus rhythm, rate 85 bpm” — sinus ritmi, 85 marta/daqiqa; “Dominant R wave in lead V1” — V1 da ustun R; “ST segment depression in leads V1–V3” — V1–V3 da ST pasayishi; “T wave inversion in leads II, III, VF and V5–V6” — II, III, aVF va V5–V6 da manfiy T; “This pattern might be confused with a normal variant, or with right ventricular hypertrophy, but the ST segment and T wave changes suggest ischaemia, and there is no right axis deviation as would be expected with right ventricular hypertrophy” — “bu manzara normal variant yoki o’ng qorincha gipertrofiyasi bilan adashtirilishi mumkin, lekin ST–T o’zgarishlari ishemiyani ko’rsatadi va o’ng qorincha gipertrofiyasidagi kabi o’ng o’q og’ishi yo’q”.
20-rasm. Chap qorincha anevrizmasi (Figure 15.9 — “15.9-rasm”; “Left ventricular aneurysm” — “chap qorincha anevrizmasi”). Ingliz tilidagi izohi: “Persistent ST segment elevation in leads V1–V4 6 months following an anterior STEMI” — “oldingi devor STEMIdan 6 oy o’tgach V1–V4 tarmoqlarida doimiy ST ko’tarilishi”. Bu ST ko’tarilishi o’tkir infarkt emas, balki chandiq-anevrizma belgisidir.
9. Miokard infarktining lokalizatsiyasi
| Sohasi | Asosiy tarmoqlar | Ehtimoliy koronar hudud |
|---|---|---|
| Septal | V1–V2 | Ko‘pincha LAD septal tarmoqlari |
| Oldingi | V3–V4 | LAD |
| Keng oldingi | V1–V6, I, aVL | LAD hududi |
| Lateral | I, aVL, V5–V6 | LCx yoki diagonal tarmoqlar |
| Pastki | II, III, aVF | RCA yoki LCx |
| Orqa | V7–V9 | RCA yoki LCx |
| O‘ng qorincha | V3R–V4R | Ko‘pincha proksimal RCA |
Bu jadval anatomik yo‘nalishni taxmin qilishga yordam beradi. Koronar arteriyalarning individual tarqalishi farq qilishi mumkin.
10. Patologik Q tishcha
Normal EKGda ayrim tarmoqlarda kichik q tishchalar uchraydi.
Masalan, I, aVL, V5 va V6 tarmoqlarda kichik septal q normal bo‘lishi mumkin.
Patologik Q tishcha esa ayrim hollarda ilgari yuz bergan miokard nekrozini ko‘rsatadi.
Uning diagnostik mezonlari tarmoqqa bog‘liq.
Tegishli qo‘shni tarmoqlarda keng yoki chuqur Q tishcha miokard infarktini qo‘llab-quvvatlashi mumkin.
Ammo patologik Q boshqa holatlarda ham uchraydi:
- Gipertrofik kardiomiopatiya.
- O‘tkazuvchanlik buzilishlari.
- Ayrim anatomik variantlar.
- Elektrodlarning noto‘g‘ri joylashuvi.
Shuning uchun Q tishcha yakka o‘zi infarktning vaqtini yoki aniq hajmini belgilamaydi.
21-rasm. Kitob sxemalari: yuqorida subepikardial shikastlanish (ST yuqoriga, T tishchaga qo’shiladi), pastda Q tishchasiz infarktning ikki fazasi: ishemik faza (baland T) va shikastlanish fazasi (ST ko’tarilgan, “mushuk belgisi” yoki “bayroqcha” shaklida). Rasmdagi “ишемия” — ishemiya.
22-rasm. Kitob sxemalari: infarkt bosqichlari. Yuqorida 4-bosqich (chandiq): patologik Q, ST izolinyada, T manfiy. Pastda transmural infarkt: 1-bosqich (o’ta o’tkir) — ST yuqoriga, T baland (notransmural va transmural variantlar solishtirilgan: “нотрансмурал” va “трансмурал”), 2-bosqich (o’tkir) — R yo’qolgan, QS paydo bo’ladi, ST yuqorida, T musbatga o’tadi, 3-bosqich (o’tkir osti) — QS saqlanadi, ST izolinyaga yaqinlashadi, T manfiy.
23-rasm. Kitob sxemalari: chandiq bosqichida ST izolinyada, T manfiy (yoki keyinroq musbat), patologik Q saqlanadi. Pastda infarktdan keyingi komplekslar shakllari: QS, qR, rS (kichik r tishcha bilan) — ularning joyi QRS ning oldingi qismi yo’qolganini ko’rsatadi.
11. Q tishchali va Q tishchasiz infarkt
Tarixan miokard infarkti Q tishchali va Q tishchasiz shakllarga ajratilgan.
Shuningdek, transmural va subendokardial infarkt tushunchalari qo‘llangan.
Ammo Q tishcha mavjudligi infarktning albatta butun devor qalinligini egallaganini isbotlamaydi.
Xuddi shunday, Q tishcha yo‘qligi infarktning faqat kichik yoki yuzaki ekanini anglatmaydi.
Zamonaviy amaliyotda STEMI/NSTEMI tasnifi, troponin, koronar angiografiya va tasviriy tekshiruvlar muhimroq.
12. Troponin va EKGning o‘zaro ahamiyati
Yuqori sezgirlikdagi yurak troponini miokard shikastlanishini aniqlashga yordam beradi.
Troponinning ko‘tarilishi yoki pasayish dinamikasi o‘tkir miokard shikastlanishining muhim belgisi.
Lekin troponin ko‘tarilishi har doim koronar tromboz bilan bog‘liq infarktni anglatmaydi.
Masalan, miokardit, yurak yetishmovchiligi, og‘ir sepsis va boshqa holatlarda ham troponin ko‘tarilishi mumkin.
Miokard infarkti tashxisi uchun miokard shikastlanishi bilan birga ishemiyaga oid klinik yoki instrumental dalillar kerak.
13. Infarkt asoratlari
O‘tkir miokard infarktida quyidagi asoratlar rivojlanishi mumkin:
- Qorincha taxikardiyasi yoki fibrillyatsiyasi.
- AV blokadalar.
- O‘tkir yurak yetishmovchiligi.
- Kardiogen shok.
- Papillyar mushak disfunksiyasi yoki yorilishi.
- Qorinchalararo to‘siq yorilishi.
- Erkin devor yorilishi va tamponada.
- Chap qorincha trombi.
- Ayrim bemorlarda qorincha anevrizmasi.
EKG ritm va o‘tkazuvchanlik asoratlarini aniqlashda muhim. Mexanik asoratlarni baholashda exokardiografiya zarur.
14. Shoshilinch diagnostika va davolash tamoyillari
O‘tkir koronar sindromga shubha qilinganda 12 tarmoqli EKG imkon qadar tez, odatda birinchi tibbiy kontaktdan keyin 10 daqiqa ichida qayd etiladi.
Agar dastlabki EKG aniq bo‘lmasa, lekin simptomlar davom etsa, EKG takrorlanadi.
STEMI yoki o‘tkir koronar okklyuziyaga yuqori shubhada shoshilinch reperfuziya strategiyasi muhim.
Bunda birlamchi perkutan koronar aralashuv (PKA) ko‘pincha birinchi tanlov bo‘ladi, agar uni tavsiya etilgan muddatda bajarish imkoni mavjud bo‘lsa.
Trombolitik davolash esa faqat tegishli ko‘rsatmalar, vaqt mezonlari va qarshi ko‘rsatmalar baholangandan keyin ko‘rib chiqiladi.
Xulosa
Miokard infarkti ishemiya natijasida miokard hujayralarining nobud bo‘lishidir.
EKG infarktning joylashuvi, elektr dinamikasi va ayrim asoratlarini aniqlashda muhim.
Patologik Q tishcha bo‘lmasligi infarktni inkor etmaydi.
Normal yoki noaniq dastlabki EKG ham o‘tkir koronar sindromni to‘liq istisno qilmaydi.
Nazorat testi
Har bir savolga bitta to‘g‘ri javob bor. Variantni tanlang — to‘g‘ri javob va izoh darrov ko‘rinadi.